ابو القاسم سلطانى

330

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

( 3 * ) - تت دياسقوريدوس م 1 - ش 119 ص 108 ( 4 * ) - تت الحاوى ج 20 ص 254 ( 5 * ) - الابنيه 163 ( 6 * ) - تت قانون عب كتاب ثانى 285 ( 7 * ) - اختيارات ص 97 ( 8 * ) - تت تذكره 106 ( 9 * ) - تلخيص از تحفه 73 و مخزن 198 Code - 836 بلوطى Ballota nigra L گياهى است علفى ، پايا از خانواده نعناعيان داراى ساقه‌اى افراشته ، چهارگوش به ارتفاع 60 تا 80 سانتيمتر پوشيده از كرك سياه‌رنگ با شاخه‌هاى فرعى زياد ، برگ‌ها متقابل بيضى يا مدور و منقسم به شبكه‌اى از رگبرگ‌ها ، گل‌ها به رنگ ارغوانى يا قرمز به‌ندرت سفيدرنگ و از بغل برگ‌ها ظاهر مىشوند تمام اندامهاى گياه پوشيده از كرك مىباشند بر اثر مالش برگ‌ها بوى نامطبوع استشمام مىشود . طعم آن تند و تلخ مىباشد . گياه به حالت وحشى در حاشيه مزارع ، كنار جاده‌هاى غالب نواحى اروپا ، شمال افريقا ، مغرب آسيا از جمله ايران تا ارتفاعات 1500 مترى ديده مىشود و در انگلستان كشت مىشود . شناسائى و كاربرد گياه در طب سنتى : يونانيها گياه را Ballote مىناميده‌اند كه اصطفن و حنين آن را به بالوطى معرب نموده‌اند ديوسكوريد درباره گياه مىنويسد بالوطى كه آن را مالفراسيون 1 * مىنامند گياهى است كه داراى ساقه چهارگوش كركدار و سياه‌رنگ مىباشد كه از يك ريشه بزرگ خارج مىشود برگ آن شبيه به برگ فراسيون 2 * ولى بزرگتر و انحناى آن بيشتر و رنگ آن سياهتر و كركدار و مانند ماليسوفلن بوى آن ناخوشايند است . ضماد تهيه‌شده از برگ آن با نمك در گازگرفتگى سگ هار و ضماد آنكه زير خاكستر گرم پخته شده باشد در بواسير موثر مىباشد و مخلوط آن با عسل زخمها را از چرك پاك مىنمايد 3 * . رازى آن را ضمن فراسيون شرح داده و خواص درمانى آن را مانند فراسيون دانسته و تاثير آن را در گازگرفتگى سگ هار ذكر نموده است 4 * . گياه چند قرن به دست فراموشى سپرده مىشود تا آنكه ابن بيطار آن را بلوطى ناميده و مىنويسد عامه مردم اندلس آن را مروبه بلبوسه مىنامند 5 * صاحب تحفه و مخزن طبيعت آن را گرم و خشك دانسته و علاوه بر مصارف درمانى فوق ساير اثرات درمانى آن را مانند فراسيون منتهى ضعيف‌تر از آن ذكر مىنمايند و مىنويسند بايد بجاى فراسيون مقدار 2 برابر از بلوطى به كار برد تا همان اثرات درمانى را داشته باشد صاحب مخزن نام هندى آن را كجى و كجور ذكر نموده است 6 * با توجه به شكل ظاهرى گياه كه پزشكان سنتى بيان نموده‌اند و اينكه امروزه نيز در كشورهاى عربى گياه را با همان نامهاى قديمى بلوطى ، بلوطه ، فراسيون اسود و در اسپانيا به نام ماروبيه مىشناسند و بالاخره يكسان